Van dodelijk Tsjetsjenië tot homohuwelijk in Tsjechië: LGBT’s in postcommunistisch Oost-Europa en Centraal-Azië

Gaat het de goede kant op voor holebi’s en transgenders in de ex-Sovjet-Unie en andere postcommunistische landen? Dat bestudeert Rémy Bonny (23), laatstejaarsstudent politieke wetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Hij reisde al naar enkele van die postcommunistische landen.

Volgend jaar studeert Bonny aan de Global Campus of Human Rights van de European Inter-University Centre for Human Rights and Democratisation (EIUC) in Venetië.

Bonny specialiseert zich in LGBT-kwesties in voormalige USSR en vazalstaten. Klinkt dat abstract? Denk Oostblok, de Kaukasus en Centraal-Azië. Uit deze landen komt wel vaker slechter nieuws. Gaande van protest tegen gayprides, wetgevende initiatieven die het leven van holebi’s en transgenders bemoeilijken of zelfs de actieve vervolging van, marteling van en moorden op homo- en biseksuele mannen in Tsjetsjenië.

Maar is het allemaal zo erg gesteld?

EU vs. niet-EU

“We zien een duidelijk verschil tussen landen die nu bij de Europese Unie horen of grondig samenwerken met de EU enerzijds en zij die buiten de EU-invloedsfeer vallen anderzijds”, vertelt Bonny.

Bij de eerste groep horen Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Kroatië, Roemenië en Bulgarije. Maar evenzeer Servië, Macedonië, Montenegro, Kosovo, Bosnië-Herzegovina, Moldavië en Oekraïne.

Bij de tweede groep horen Rusland,  is een beetje een buitenbeentje. “Die willen graag bij de EU, maar dat lijkt me vergezocht.”

Bonny geeft een voorbeeld: toen de EU het land aanmaande een antidiscriminatiewet in te voeren, reageerde Armeense wetgever door inderdaad discriminatie te verbieden. Maar er is een uitdrukkelijke uitzondering gemaakt voor discriminatie op grond van seksuele oriëntatie en genderidentieit, ook wel SOGI genoemd.

Aan de andere kant van het spectrum: Warschau. “De pride trekt er 50.000 mensen en het gay nachtleven bruist. Misschien meer dan Brussel of Antwerpen”, stelt Bonny enthousiast.

Robert Biedroń

Polen krijgt misschien zelfs met Robert Biedroń een homoseksuele president. Momenteel is hij al burgemeester van Słupsk, een stad van net geen 100.000 inwoners. “Robert Biedroń is erg populair, vooral bij jongeren. 2020 is misschien te vroeg om president te worden omdat hij geen sterk partijapparaat achter zich heeft. Maar 2024 is zeker doenbaar.”

Polen is een schoolvoorbeeld van hoe mooie, roze evolutie. “Je kan er gerust hand in hand in de winkelstraten wandelen. Zeker in de grote steden”, zegt Bonny. “Allicht krijg je zelfs applaus.”

Dat is weliswaar anders in Kiev (Oekraïne), Moskou (Rusland) of Jerevan (Armenië). “Daar zou ik voorzichtiger zijn. Maar ook in die steden zijn er LGBT-uitgaansgelegenheden.”

Underground

In Rusland is de gayscene meer underground. Maar jongeren zijn er op hun manier openlijk gay. “Kristian Kostov (18) verzwijgt zijn geaardheid. Samen met één van zijn beste vrienden, Misha Blog is hij wel erg zichtbaar op sociale media. Misha deinst er niet voor terug om met een regenboogvlag te wapperen.”

Kostov vertegenwoordigde in 2017 Bulgarije op het Eurovisiesongfestival.

Zichtbaarheid

Bonny is ook al naar enkele van de postcommunistische landen gereisd. Over reizen in deze landen spreekt hij uitvoerig bij Trip By Trip. Hij gelooft dat het goed om als LGBT-toerist naar Oost-Europa en de Kaukasus te reizen. “Geef holebi’s en transgenders een gezicht.”

Gayropa

Het risico van te veel westerse zichtbaarheid en bemoeienis is natuurlijk dat homoseksualiteit wordt gezien als een decadent westers exportproduct. “In het oosten schermen ze graag met het woord ‘Gayropa‘. Zelfs Vladimir Poetin gebruikte het al.”

“Poetin is een slimme man. Hij heeft allicht homoseksuele vrienden. Van parlementsvoorzitter Vyacheslav Volodin wordt gezegd dat hij homo is. Er zijn zelfs filmpjes opgedoken. Dat kan.”

Maar Rusland is een conservatief land. “Onder de Sovjets was de Russisch-Orthodoxe Kerk de gemeenschappelijke vijand. Nu heeft die Kerk veel invloed en moeten holebi’s en transgenders het ontgelden.”

Verbetering?

Wat kunnen Europa en het Westen dan doen? Money talks, zo blijkt. “Via multinationals en Europees geld heb je wel invloed op beleid.”

Zo is het voor Bonny wraakroepend dat PriceWaterhouseCooper (PWC) enerzijds zichtbaar aanwezig is op Pride in London, maar intussen fors wil investeren in Tsjetsjenië.

Ook Armenië is erg vatbaar voor het argument van het geld. “Enkele Europese miljoenen meer of minder kunnen verschil maken.”

Servië heeft zelfs een lesbische eerste minister, Ana Brnabić. “Ze doet weinig of niets voor LGBT’s, maar het feit dat er geen volksprotest tegen haar is, is veelzeggend. Als economiespecialist duwt ze haar land vooruit. Een degelijke economie is ook bevorderlijk voor positieve attitudes tegenover holebi’s en transgenders.”

Europese Commissie

Maar er is een probleem. De huidige Europese Commissie doet slechts het minimum minomorum voor holebi’s en transgenders. “De Commissie voelt de conservatieve adem in Oost-Europese lidstaten, maar ook elders. De Commissie wil extremistische partijen niet voeden door te progressief te zijn.”

“Tijdens de onderhandelingen voor het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne zat er meer in voor holebi’s en transgenders, maar de Commissie ging op de rem staan”, stelt Bonny.

Gezinserkenning

Maar Bonny is positief. Illustratief is de groei aan erkenning van holebigezinnen in Europa. Het Europees Hof van Justitie wil dat alle lidstaten holebigezinsregistratie erkennen. Maken ze het niet zelf mogelijk, dan moeten ze elkaars regelingen erkennen. Er is zo’n zaak hangende met een Amerikaans-Roemeens homokoppel dat trouwde in België.

Bonny voorspelt ook dat Tsjechië het huwelijk zal openstellen voor holebikoppels. “Premier Andrej Babiš is niet tegen. Als er een meerderheid is, zal hij het homohuwelijk niet tegenhouden.”

 

Beeld: Timothy Junes

%d bloggers liken dit: