Eurocommissaris Frans Timmermans: “Verhef uw stem! Wetgeving alleen volstaat niet!”

Nederlands Europees commissaris voor Betere Regelgeving, Interinstitutionele Betrekkingen, Rechtsstatelijkheid en het Handvest van de grondrechten Frans Timmermans (PvdA) was te gast op The Belgian Pride. Hij sprak in de Koninklijke Bibliotheek van België de verzamelde pers toe en kwam met een duidelijke boodschap: Verhef uw stem tegen de conservatieve terugslag in Europa! Exact een jaar voor de Europese verkiezingen achtte Be Out de tijd rijp voor een uitgebreid interview over Europa en LGBTI-rechten.

Meneer Timmermans. U kent Brussel goed. U bent hier opgegroeid.
“Klopt. Ik heb in Sint-Stevens-Woluwe gewoond. Ik zat op dezelfde school als Herman Van Rompuy (gewezen voorzitter van de Europese Raad, n.v.d.r.), alleen een paar jaar later. Mijn vader werkte bij de Nederlandse permanente vertegenwoordiger bij wat toen nog de EEG heette. (De Europese Economische Gemeenschap, die de basis vormde voor de huidige Europese Unie, n.v.d.r.) Dus misschien was ik wel voorbestemd om in de Europese politiek te stappen.”

Hoe hebt u Brussel ervaren als jongeman?
“Het unieke aan deze regio is dat je in een dorp kunt wonen, in dorpsomstandigheden met een dorpsgemeenschap, op zes kilometer van de Grote Markt in Brussel. Mijn herinneringen aan Brussel? Wandelen in het bos en de scouting in Evere. Maar ook de grote brand in de Innovation in 1967. We konden vanuit ons thuis de rookpluimen zien. Uiteraard was ook de school heel belangrijk.”

Vond u Brussel een ruimdenkende stad?
“Ik was een kind. Het enige wat ik merkte was dat er toen nog een minderwaardigheidscomplex bestond in de Vlaamse gemeenschap ten opzichte van Nederlanders. Ik werd op school vaak voor kaaskop uitgemaakt. Zelfs de leerkrachten maakten wel eens grappen en pesterijtjes over Nederlanders. Dat is nu geheel verdwenen. Mijn kinderen zitten op een Vlaamse school en merken daar totaal niets van.”

U bent als eurocommissaris bevoegd voor het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Biedt dat Handvest voldoende bescherming tegen discriminatie op vlak van seksuele oriëntatie en genderidentiteit?
“Nee. Het Handvest geldt vooral voor de Europese Unie en haar instellingen. U hebt die bescherming ook nodig in de nationale wetgevingen en de nationale grondwetten van de EU-lidstaten. Ik moet helaas constateren dat zelfs wanneer rechten in een grondwet zijn beschermd, dat nog niet wil zeggen dat ze ook in de praktijk worden beschermd. We hebben nog een hele weg te gaan voor er echt sprake is van gelijke behandeling.”

Er wordt anders wel gesproken over gelijkheid in het Handvest.
“Zeker. Trouwens niet alleen in het Handvest, maar ook in het EU-Verdrag. Artikel 2 van het EU-Verdrag eist gelijke behandeling, ook van mensen met een andere seksuele oriëntatie. Alleen is dat in praktijk niet alle EU-lidstaten het geval.”

De Europese Commissie kwam vorig jaar met voorstellen voor een Europese pijler van sociale rechten. Tot nu toe was er vooral antidiscriminatiewetgeving op Europees niveau die bescherming bood in tewerkstelling. De Europese pijler wou die bescherming uitbreiden naar andere domeinen. Hoe staat het met de goedkeuring van de Europese pijler van sociale rechten?
“De voorstellen van de Europese Commissie liggen in het Europees Parlement en in de Raad van Ministers. Marianne Thyssen (eurocommissaris voor Sociale Zaken, n.v.d.r.) zal nog een hele strijd moeten leveren, vooral om de Europese ministers te overtuigen. Ik denk dat we in het Europees Parlement wel een meerderheid zullen krijgen voor onze voorstellen. In de Raad van Ministers zal het nog een hele strijd worden, want zoals je weet is er in verscheidene EU-lidstaten een conservatieve pushback tegen LGBT-rechten. Ook tegen vrouwenrechten, overigens. In sommige EU-lidstaten wil het parlement het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld niet ratificeren. De strijd is ingewikkelder en harder geworden.”

Stel dat de Europese pijler van sociale rechten wordt goedgekeurd. Wat is dan de impact voor minderheidsgroepen?
“Minderheidsgroepen kunnen dan direct beroep doen op Europese wetgeving als hun rechten niet gerespecteerd worden. Dat is vandaag niet altijd het geval voor minderheden wanneer het discriminatiegeval niet over tewerkstelling gaat. Minderheden zouden hun slag kunnen halen bij hun eigen rechters, hun nationale rechters. In veel landen hebt u ombudsmannen en beroepsinstanties die toezien op de naleving van rechten van minderheden. Maar uiteindelijk is de nationale rechter de Europese rechter. EU-lidstaten onderschrijven richtlijnen en die zijn dan ook verplichtend voor die landen. De nationale rechter bepaalt immers of het Europees recht correct wordt toegepast. Mocht de nationale rechter daar twijfels over hebben, kan hij altijd aan het Hof van Justitie in Luxemburg vragen hoe hij het Europees recht dient te interpreteren.”

Laten we het hebben over de goedkeuring van een horizontale antidiscriminatierichtlijn die een verscheidenheid aan minderheidsgroepen moet beschermen tegen discriminatie in verscheidene maatschappelijke domeinen. LGBT-verenigingen lobbyen daar samen met andere minderheidsgroepen al een tijd voor. Hoe staat het daarmee?
“De Europese Commissie blijft aandringen op de goedkeuring van de brede horizontale antidiscriminatierichtlijn. We hebben daarvoor ook steun in het Europees Parlement. Het hangt in de Raad van Ministers. Een aantal landen, waaronder Duitsland, zijn tot nu toe niet bereid geweest om die antidiscriminatierichtlijn te steunen. Niet zozeer omdat men wil discrimineren. Helemaal niet! Duitsland is een land dat sterk gelooft in gelijke rechten. De Duitse politici zijn bevreesd voor de financiële consequenties mocht die richtlijn van toepassing worden, bijvoorbeeld wat betreft het toegankelijk maken van openbare gebouwen voor mensen met een handicap. Die toegankelijkheid zou veel investeringen vergen. De horizontale antidiscriminatierichtlijn vraagt aan EU-lidstaten om te verzekeren dat ook mensen met een beperking volledig van hun burgerrechten gebruik kunnen maken.”

Je zou toch een planning kunnen voorzien om geleidelijk, volgens bepaalde tussentijdse deadlines, die gebouwen in orde te brengen?
“Ik denk het wel, maar dat moet die lidstaat zelf doen. Iedere keer wanneer ik met de Duitse autoriteiten spreek, breng ik dit punt ter sprake. Ik heb hierover ook een aantal keer met bondskanselier Angela Merkel gesproken. Haar partij CDU-CSU is nog steeds aarzelend, terwijl de Duitse sociaal-democraten (SPD) voor de richtlijn zijn. In Duitsland is er nu de nieuwe coalitie tussen CDU-CSU en SPD. Hopelijk biedt dit mogelijkheden om een stap verder te zetten. Het is toch heel belangrijk om de brede antidiscriminatierichtlijn van kracht te laten gaan.”

Welke initiatieven neemt de Europese Commissie zoal om LGBTI-rechten bevorderen?
“De Commissie is breed actief op het vlak van de non-discriminatie. We proberen wanneer er sprake is van discriminatie of achterstelling dat aan te kaarten. De wettelijke bevoegdheden van de Europese Commissie zijn echter beperkt. Tegelijkertijd proberen we onze politieke invloed zoveel mogelijk te benutten. Mijn aanwezigheid vandaag op The Belgian Pride is daar een onderdeel van. Ik zie in een aantal EU-lidstaten echt een pushback tegen gelijke behandeling. Ik vind het op dit moment net zo belangrijk om je uit te spreken over bepaalde ondewerpen als verder te werken aan wetgeving.”

In Italië en Oostenrijk maken extreemrechtse partijen nu deel uit van de nationale regeringen. Moeten minderheden in die landen zich ernstig zorgen beginnen maken?
“Laat het mij breder trekken dan alleen Italië en Oostenrijk. Ik zie, en zelfs niet alleen in de Westerse wereld, een reactie op de globalisering. Met name witte mannen van middelbare leeftijd, mannen zoals ik dus, merken dat hun privileges worden afgepakt. Ze zien hun privileges als hun rechten. Er heerst een algemeen gevoel bij een bepaalde groep mensen. Politieke partijen maken daar gebruik van. Jouw rechten worden afgenomen door minderheden, houden ze hun kiezers voor. Mensen klampen zich vast aan hun bevoorrechte positie. Jarenlang heeft men gezien dat men daar afstand van moet doen voor een eerlijkere samenleving. Nu hebben ze het punt bereikt waarop voor hen de maat vol is. Ze willen hun voorrechten terug. Ze tolereren niet meer dat minderheidsgroepen hun plaats in het politieke debat opeisen. Het is een reactionaire beweging, in de ware zin van het woord. Die reactionaire beweging heeft aan kracht gewonnen en is vocaal soms best agressief. Agressie in woorden eindigt uiteindelijk ook in agressie in daden. Het is ontzettend belangrijk dat zij in de samenleving die het daar niet mee eens zijn, zich wat vaker laten horen. Dat zij duidelijk een positie innemen en opkomen voor de rechten van minderheden.”

Burgers moeten geen schrik hebben om een positie in te nemen?
“Inderdaad. Ze moeten ook niet denken dat die reactionaire beweging vanzelf overwaait. Het gaat niet vanzelf over!”

Deze week maakte ILGA-Europe haar Rainbow Europe Index bekend. Dat is een stand van zaken op vlak van wetgeving en beleid rond LGBTI-rechten in de Europese landen. Ieder land krijgt een score op basis van dezelfde indicatoren en zo wordt er een Europese ranking opgesteld. Nederland bevindt zich dit jaar op de elfde plaats, niet echt een topplaats. Hoe voelt u zich daar als Nederlands eurocommossaris bij?
“Ik schrok toen ik het zag. We hebben als Nederlanders steeds voorop gelopen in deze emancipatiestrijd. Tegelijkertijd kwam het nieuws naar buiten dat de homoacceptatie in Nederland weer is toegenomen. Het beeld is dus dubbel. Volgens mij is er wat betreft de praktijk voor de LGBTQI community haast geen beter land in de wereld om in te wonen en te leven dan Nederland. De Nederlandse wetgeving heeft volgens mij een slag gemist, met name wat betreft transrechten. Sommige landen hebben hun wetgeving sneller aangepast aan veranderende inzichten op vlak van mensenrechten. Ik maak me dus niet al te veel zorgen, maar de Nederlandse wetgeving kan beter.”

 

Beeld: Dennis De Roover

Eén gedachte over “Eurocommissaris Frans Timmermans: “Verhef uw stem! Wetgeving alleen volstaat niet!”

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: