Overheden in België discrimineren singles bij erfbelastingen

Alleenstaanden zijn het laaghangend fruit van de erfbelastingen. Dat schrijft mr. Ferenc Ballegeer, advocaat gespecialiseerd in het erfrecht en vrijwilliger bij çavaria

“Het moet zijn dat vermogensplanning een zeer vieze aangelegenheid is. Het wordt immers onethisch genoemd, onrechtvaardig, misbruik, belastingontwijking en ga zo maar door. In de marge van de afschaffing van het duolegaat in het Vlaams Gewest was het niet anders.”

“Maar wie betaalt de rekening van deze nieuwe belastingverhoging? U raadt het al: de alleenstaanden of althans de erfgenamen van mensen zonder fiscale partner en erfgenamen in de rechte lijn.”

Vlaanderen

Alle gewesten kennen opklimmende belastingtarieven, afhankelijk van de waarde van het erfdeel. In het Vlaams Gewest is het toptarief over de nalatenschap van een persoon zonder partner en met enkel verdere verwanten of niet-verwanten als erfgenaam 55%. Dit tarief wordt al toegepast op het erfdeel boven € 75.000. 

Hierbij geldt voor broers en zussen gelukkig nog dat elk van hen belast wordt over hun individueel erfdeel, wat de belastingpil nog een beetje verzacht. Voor (nog) verdere verwanten of niet-verwanten geldt daarentegen dat zij erfbelasting betalen over hun samengetelde erfdelen, waardoor zij snel in het toptarief terechtkomen.

Dit betekent concreet dat de erfbelasting over de nalatenschap van zo’n alleenstaande erflater met een eigen woning vaak de hoogste belastingschijf zal bereiken. 

Brussel en Wallonië

Voormeld concreet gevolg geldt ook in Brussel en Wallonië. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en in het Waals Gewest zijn de toptarieven zelfs nog aanzienlijk hoger. Broers of zussen van een Brusselse erflater betalen 65% boven € 250.000. Verdere verwanten tot de neven en nichten en niet-verwanten betalen respectievelijk tot 70% en 80% (telkens boven € 175.000). 

In het Waals Gewest gelden dezelfde toptarieven, met dien verstande dat het tarief van 65% voor broers en zussen reeds geldt vanaf € 175.000. Enkel het Waals Gewest belast elke erfgenaam, ook de niet-verwanten, over hun individueel erfdeel, wat het leed van 70% en 80% erfbelasting in sommige situaties toch een beetje mildert. 

Zeer hoge tarieven

Brussel heeft op dit punt echter de regeling die ook in Vlaanderen van toepassing is en voegt de erfdelen van verdere erfgenamen dan broers en zussen samen.

Een snelle benchmarking (zie de ‘Worldwide Estate and Inheritance Guide 2019‘ van EY) leidt tot het besluit dat de Belgische tarieven van de erfbelasting hoog tot zeer hoog zijn, waarbij de toptarieven van 55%, 65%, 70% en 80% zeer hoog tot ongezien zijn. 

Flauw excuus

“In het bijzonder gelet op die toptarieven, is het m.i. onterecht dat vermogensplanning naar aanleiding van de afschaffing van het duolegaat in het Vlaams Gewest opnieuw in een negatief daglicht wordt geplaatst. Meer zelfs: het is een flauw excuus”, argumenteert Ballegeers.

Als we terugkeren naar onze binnenlandse toptarieven voor verdere verwanten en niet verwanten en deze vergelijken met de toptarieven in de erfbelasting die de fiscale preferiti genieten (dit is de rechte lijn naar boven en beneden alsook de partners) dan zijn de verschillen torenhoog: in elk van de drie gewesten legt de wetgever aan de erfgenamen van mensen zonder fiscale partner en erfgenamen in de rechte lijn een toptarief op dat niet alleen veel sneller wordt bereikt, maar dat ook meer dan het dubbele bedraagt van het toptarief in de rechte lijn en tussen partners (in Vlaanderen is dat 27% vanaf € 250.000, waarbij de roerende en onroerende nalatenschap afzonderlijk wordt belast, in Brussel en Wallonië 30% vanaf € 500.000).

Nieuw erfrecht

Vorig jaar werd het nieuwe erfrecht van kracht. Eén van de krachtlijnen die de voorbereidende werkgroep identificeerde was een flexibilisering van ons erfrecht. 

Een treffende hervorming in dit verband is de verruiming van het beschikbaar deel, het deel van zijn nalatenschap waarover een toekomstige erflater via testament vrij kan beschikken. 

De parlementaire voorbereiding van die wet zegt daarover dat bij veel burgers de wens bestaat tot een grotere autonomie zodat een erfrecht op maat mogelijk zou kunnen worden, aangepast aan de eigen specifieke situatie. Hierbij heeft de wetgever een evenwicht nagestreefd met de familiale solidariteit zoals die bestond en ook behouden is. 

Specifiek voor alleenstaanden geldt dat het voorbehouden erfdeel van de ascendenten (dit zijn in eerste instantie de ouders) is afgeschaft.

Alleenstaanden die van deze nieuwe mogelijkheid gebruik willen maken moeten beseffen dat die flexibilisering in de erfbelasting niet is doorgetrokken. Hun erfgenamen worden onderworpen aan zeer hoge toptarieven, in het Vlaams Gewest zoals gezegd tot 55%.

Welke laagdrempelige planningstechnieken bestaan er voor alleenstaanden? 

Kinderloze vrijgezellentestament

Welnu, een belangrijke is ongetwijfeld het kinderloze vrijgezellentestament. Ouders en eventueel grootouders behoren tot de fiscale categorie van de rechte lijn en genieten dus dezelfde tarieven als kinderen en partners, in Vlaanderen tot 27%. 

Aldus kan een alleenstaande zijn hele nalatenschap via testament vermaken aan zijn ouders of de langstlevende van hen. Nadeel hiervan is dat de broer of zus, of een neef of nicht, pas onrechtstreeks verkrijgt, nl. na het overlijden van de ouder(s) respectievelijk van de ouder(s) en de broer of zus. Bovendien zijn ook die opvolgende erfovergangen onderhevig aan erfbelasting. 

Een dergelijk testament is dus in zekere zin een oplossing, maar ideaal is het niet indien de toekomstige erflater uiteindelijk zijn broer of zus dan wel een neef of nicht wil doen verkrijgen. Bovendien gaat zo’n testament in tegen de normale levensverwachting van kinderen en ouders en is het dus eigenlijk niets meer dan een noodoplossing.

(Weg met het) duolegaat

Een andere planningstechniek is (binnenkort ‘was’ voor het Vlaams Gewest) het duolegaat.

Een planningstechniek die misschien ook niet ideaal is, maar wel een zekere belastingbesparing oplevert ten opzichte van de tarieven die verdere of niet-verwanten moeten ondergaan. 

Belastingverhoging

“Bij mijn beste weten is het de bedoeling die hoge tarieven in het Vlaams Gewest op korte termijn overeind te laten, ook zonder het duolegaat. Dit is dus een belastingverhoging, in het bijzonder voor alleenstaanden”, aldus Ballegeers.

Cijfermatig ziet het er voor alleenstaanden bijzonder somber uit. Nemen we volgend voorbeeld voor het Vlaams Gewest (huidige situatie met duolegaat). 

Marie is alleenstaande en zij voorziet € 200.000 na te laten. Via een klassiek duolegaat wil ze vrij van belasting € 120.000 doen toekomen aan Paul, een niet-verwant waarmee ze niet samenwoont. De vzw of stichting die ze wil ondersteunen houdt na betaling van alle erfbelastingen netto ongeveer € 21.700 over (totale erfbelasting: € 58.300 of 29,15% van de veronderstelde nalatenschap).

“Is dit onetisch? Oneigenlijk gebruik van filantropie? Wie zal het zeggen…”

Na de afschaffing van het duolegaat

Na de afschaffing van het duolegaat . Marie wil dat de vzw of stichting die ze wil ondersteunen € 20.000 verkrijgt (met enige goede wil dus evenveel als hiervoor). In de hypothese dat het nultarief erdoor komt, betaalt de vzw of stichting geen erfbelasting over haar erfdeel. Paul van zijn kant erft € 180.000 en betaalt ongeveer € 84.500 erfbelasting (dit is 42,25% van de nalatenschap). 

“Dit komt voor hem dus neer op een belastingverhoging met ruim 13 procentpunten of omgerekend een belastingverhoging van ongeveer 45%.”

Indien we de voorgestelde fiscale vriendenerfenis op dit voorbeeld zouden mogen toepassen (wat nog niet zeker is) wordt de erfbelasting met € 6.875 getemperd, wat neerkomt op een belastingdruk van nog steeds 38% van de nalatenschap. Dit is nog altijd, en over de volledige massa van de nalatenschap genomen, 11 procentpunten boven het toptarief van de voormelde fiscale preferiti.

90%

Toen in 2005 aan het Grondwettelijk Hof (toen nog Arbitragehof) werd gevraagd of een tarief van 90% (u leest het goed) in de categorie ‘andere erfgenamen’ in het Waals Gewest door de grondrechtelijke beugel kon luidde het antwoord dat de wetgever vooreerst een ruime beleidsmarge heeft. Daaraan werd toegevoegd dat een onderscheid in tariefschalen op basis van bloedverwantschap, aanverwantschap (partners bijv.) of samenwoning niet kennelijk onredelijk is, omdat voor die personen een band van affectiviteit met de erflater verondersteld kan worden. 

Een tarief boven 80% (vanaf €. 175.000) was echter niet aanvaardbaar omdat het niet alleen de legitieme verwachtingen van de erfgenaam miskende maar ook omdat de belastingverhoging (toen naar 90%) niet kon worden verantwoord op basis van hogervermeld onderscheidingscriterium maar louter was ingegeven door budgettaire motieven. Het Hof wees erop dat de aanwijzing van een erfgenaam in het testament ook van een affectieve band doet blijken.

“Is de belastingverhoging door de afschaffing van het duolegaat niet in hetzelfde bedje ziek? Dient de hele argumentatie over misbruik e.d. niet enkel om de louter budgettaire doelstelling van de maatregel te maskeren? Ik meen van wel.” 

“Bovendien blijkt uit de recente hervorming van het erfrecht dat burgers niet alleen een grotere beschikkingsvrijheid willen, maar dat de wetgever daar ook aan is tegemoetgekomen.”

Onethisch

“Zijn belastingverhogingen die de al zwaarbelaste categorie ‘andere erfgenamen’ treffen tegen deze achtergrond mogelijk niet kennelijk onredelijk? En hoe valt dit te rijmen met de fiscale vriendenerfenis? M.a.w. de afschaffing van het duolegaat en de invoering van de fiscale vriendenerfenis opent m.i. opnieuw het debat over de hoge tarieven voor verdere verwanten en niet-verwanten en over de zeer grote verschillen in tarieven tussen de categorieën erfgenamen met en zonder verwantschaps- of samenwoningsrelatie.”

“Helaas is de waarschijnlijke, maar m.i. onaanvaardbare, uitkomst op korte termijn dat alleenstaande erflaters met enkel verdere verwanten of niet-verwanten als erfgenaam met hun nalatenschap de budgettaire tekorten mogen dichten. Mag ik dit onethisch vinden?”

Beeld: Images4you, Pixabay
Bron: Ferenc Ballegeers via çavaria

%d bloggers liken dit: